Wstępne porozumienie pokojowe USA – Iran, świat czeka na ostateczny kształt umowy
Premier Pakistanu - gdzie toczyły się rozmowy negocjacyjne - poinformował, że przedstawiciele rządów USA i Iranu podpiszą 19 bm. (w Szwajcarii, według agencji AFP) memorandum o porozumieniu pokojowym. Obejmie ono m.in. ponowne otwarcie Cieśniny Ormuz. Prawdopodobnie nastąpi to w ciągu 30 dni. Finał dalszych rozmów w sprawie ostatecznego porozumienia spodziewane są w ciągu najbliższych 60 dni.
Bezpośrednim priorytetem dla firm żeglugowych będzie bezpieczne wyjście około 1000 statków i 20 000 marynarzy, którzy pozostają uwięzieni w Zatoce Arabskiej. Nadal do ustalenia pozostają kwestie operacyjne dotyczące rozminowywania akwenów w Zatoce, kontrola ruchu, ubezpieczenia, a przede wszystkim ustalenia dotyczące bezpieczeństwa i trwałości zawieszenia broni.
Ropa naftowa osiągnęła w poniedziałek rano najniższy poziom od trzech miesięcy. Spadły dwa główne kontrakty (Brent North Sea Crude – o 4,4 proc. do 83,47 dolarów za baryłkę, West Texas Intermediate – o 4,9 proc. do 80,70 $/bbl) i są już znacznie niższe niż w apogeum po rozpoczęciu konfliktu (po ok. 110 $/bbl), ale nadal wyższe niż przed 28 lutego (ok. 65 dol.).
Wojna
Początkiem konfliktu był atak 28 lutego wojsk USA i Izraela na Iran. W jej wyniku Iran zablokował cieśninę Ormuz, jedną z najważniejszych tras światowego handlu ropą, w której znajdowały się setki statków handlowych różnych bander. W odpowiedzi USA zablokowały irańskie porty. Iran uderzył też na infrastrukturę innych krajów leżących nad Zatoką Arabską, by te wywierały presję na Biały Dom w celu zawieszenia działań zbrojnych.
Skutkiem tego był globalny kryzys energetyczny i wzrost inflacji w wielu krajach. W szczególności skoczyły ceny ropy naftowej, na rynku zabrakło paliw lotniczych (największy udział w ich produkcji mają kraje leżące nad Zatoką Arabską), ale i gazu, który jest podstawowym składnikiem produkcji nawozów mineralnych. Od 8 kwietnia formalnie obowiązuje zawieszenie broni między USA a Iranem, mimo to wielokrotnie dochodziło do wzajemnych ataków.
Potwierdzenie
Donald Trump napisał w Truth Social: „Niniejszym w pełni zezwalam na bezpłatne otwarcie Cieśniny Ormuz i, jednocześnie niniejszym, zezwalam na natychmiastowe usunięcie blokady morskiej Stanów Zjednoczonych”. W drugim poście poinformował, że Cieśnina zostanie ponownie otwarta w piątek,
W wywiadzie dla mediów irański wiceminister spraw zagranicznych Kazem Gharibabadi powiedział: „Od rana (w poniedziałek) nastąpią dwa natychmiastowe wydarzenia. Pierwsze będą końcem wojny i operacji wojskowych na różnych frontach, w tym w Libanie, który znalazł się również w tekście zaproponowanym przez premiera Pakistanu. Drugim wydarzeniem, które prezydent USA uznał, będzie zniesienie i zakończenie blokady morskiej”. W poniedziałek do południa nie było jednak powiadomienia o zniesieniu blokady ze strony Centralnego Dowództwa USA.
Warunki pokoju
Nadal rozbieżne są informacje w sprawie warunków umowy między USA a Iranem. Ma on zawierać 14. punktów, informuje Deutsche Welle, powołując się na irańskie agencje Mehr i Tasnim. Oprócz zniesienia blokady Cieśniny Ormuz przewidują one zawieszenie sankcji sprzedaży irańskiej ropy i produktów petrochemicznych. Teheran domaga się również odblokowania zamrożonych środków (24 mld dolarów). Połowa tej kwoty, wraz ze zniesieniem blokady i sankcji naftowych, powinna zostać udostępniona jeszcze przed rozpoczęciem zaplanowanych 60-dniowych rozmów końcowych.
Dalsze negocjacje mają koncentrować się na kwestiach programu nuklearnego w Iranie oraz całkowitym zniesieniu sankcji wobec Iranu. Jego program rakietowy oraz wsparcie dla ugrupowań zbrojnych ma nie być przedmiotem rozmów, donoszą irańskie agencje prasowe. USA i ich sojusznicy mieliby także przedstawić plan odbudowy Iranu o wartości co najmniej 300 mld dolarów. Ostateczne porozumienie miałoby zostać zatwierdzone rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ.
Szczegółów umowy nie ujawnił jeszcze Biały Dom. Według doniesień mediów amerykańskich (np. The Maritime Executive) administracja Trumpa twierdzi, że Iran nie otrzyma „gotówki” z tej umowy, a zobowiąże się do nieopracowywania broni jądrowej (wieloletnia obietnica Iranu, sprzed obecnego konfliktu). Pozwoliłoby to Iranowi zachować wysoko wzbogacony uran i lokalnie go przerabiać na niższe stężenia – HEU (HEU miało zostać przeniesione do Stanów Zjednoczonych). Ma to jednak być przedmiotem dalszych rokowań w ciągu 60 dni.
Postawa Izraela
Jeszcze na kilka godzin przed ogłoszeniem porozumienia USA - Iran zawisło ono na włosku z powodu kolejnych ataków w konflikcie między Izraelem a libańską milicją Hezbollahu. Po ataku Hezbollahu w niedzielę w południe Izrael przeprowadził kontratak na przedmieściach Bejrutu. Trump upomniał wówczas Izrael i wezwał „wszystkie strony do powściągliwości”.
„To jest tak złe – nie mogłem w to uwierzyć. Godzinę przed podpisaniem porozumienia” – powiedział Trump Barakowi Ravidowi z Axios. „Dlaczego (premier Izraela Benjamin Netanjahu) musiał przeprowadzić atak? Byłem tak wściekły. Dałem mu znać”.
Media izraelskie negatywnie oceniają wstępne porozumienie podkreślając w komentarzach, że USA udzielą Iranowi ustępstwa gospodarcze bez znaczącego ograniczenia irańskiego potencjału militarnego. „Najbardziej absurdalne jest to, że ta wojna kończy się zniesieniem sankcji na sprzedaż ropy naftowej. Czegoś, co nie istniało przed wojną. Co dostają Amerykanie? Nic (…) Brak ograniczeń dla irańskiego programu nuklearnego, arsenału rakiet balistycznych czy grup pośredniczących (Hezbollah, Huti i irackie milicje szyickie)” – powiedział komentator i24 Amichai Stein (cytowany przez The Maritime Executive).
Inne komentarze
We wspólnym oświadczeniu przywódcy Niemiec, Wielkiej Brytanii, Francji i Włoch potwierdzili, że kraje te są „zdeterminowane”, by wesprzeć wznowienie żeglugi w Cieśninie Ormuz. Obejmuje to również „czysto defensywną, niezależną misję mającą na celu wspieranie żeglugi handlowej i przeprowadzanie akcji trałowania”.
Wiadomość o zakończeniu konfliktu „z zadowoleniem” przyjął Arsenio Dominguez, sekretarz generalny Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO). „Sygnalizuje to kluczowy powrót do pokoju, dialogu, multilateralizmu i dyplomacji, a w szczególności ważny krok w kierunku przywrócenia bezpieczeństwa w tym kluczowym korytarzu morskim dla marynarzy i statków, a także ochrony fundamentalnej zasady wolności żeglugi.”
Lars Jensen, dyrektor generalny firmy analitycznej Vespucci Maritime ostrzegł natomiast, że porozumienia nie należy traktować jako faktu dokonanego. „To nie jest ostateczna umowa” –dodając, że na uzgodnienie szczegółów będzie 60 dni. „Na razie niewiele wskazuje na to, że żegluga komercyjna powróci w Cieśninie Ormuz na dużą skalę”.
Możliwość komentowania została wyłączona.
