Infrastruktura podwójnego zastosowania zmienia myślenie o bezpieczeństwie
26 lutego 2026 r. Transportowe Obserwatorium Badawcze działające w Centrum Unijnych Projektów Transportowych zorganizowało webinarium „Odporność w ruchu – infrastruktura podwójnego zastosowania w systemie transportowym”. W centrum uwagi znalazło się pytanie, jak projektować infrastrukturę transportową tak, aby w warunkach codziennej eksploatacji sprawnie obsługiwała ruch cywilny, a w sytuacjach kryzysowych wspierała działania na rzecz bezpieczeństwa i obronności.
Infrastruktura podwójnego zastosowania (dual-use) to drogi, linie kolejowe, mosty, porty, lotniska czy obiekty hydrotechniczne, które w czasie pokoju pełnią typowe funkcje cywilne, a w razie kryzysu mogą zostać wykorzystane także do zadań związanych z bezpieczeństwem państwa. Chodzi zarówno o potencjalne użycie tej samej infrastruktury przez różne służby, jak i o sposób jej zaprojektowania: nośność, parametry techniczne, położenie w sieci, dostęp do zaplecza logistycznego.
Uczestnicy webinarium podkreślali, że w świecie coraz częstszych zjawisk ekstremalnych, napięć geopolitycznych i rosnącej zależności między sektorami, klasyczne rozróżnienie na „infrastrukturę cywilną” i „infrastrukturę wojskową” przestaje być wystarczające. System transportowy musi być elastyczny, wielofunkcyjny i zdolny do szybkiego przełączenia się na tryb kryzysowy – bez utraty podstawowej funkcji obsługi ruchu pasażerskiego i towarowego. Debata podczas webinarium toczyła się wokół trzech głównych bloków tematycznych: znaczenia infrastruktury dual-use, praktycznych przykładów oraz kierunków dla polityk publicznych.
Rola infrastruktury dual-use w nowoczesnym transporcie
Eksperci zwracali uwagę, że odporność systemu transportowego nie polega wyłącznie na „dogęszczaniu” sieci czy podnoszeniu parametrów technicznych pojedynczych obiektów. Równie ważne jest takie planowanie inwestycji, aby kluczowe elementy sieci – korytarze transportowe, węzły, mosty, terminale – mogły funkcjonować efektywnie zarówno w typowych warunkach ruchu, jak i w scenariuszach nadzwyczajnych.
W praktyce oznacza to m.in. projektowanie alternatywnych tras objazdowych, zapewnienie redundancji w krytycznych punktach sieci czy lepsze przygotowanie do prowadzenia operacji logistycznych w warunkach ograniczonej przepustowości. Takie podejście skraca czas reakcji administracji i służb w sytuacjach kryzysowych oraz zmniejsza ryzyko paraliżu kluczowych funkcji gospodarki.
Przykłady zastosowań i scenariusze odporności
W części poświęconej praktyce omawiano rozwiązania, które mogą zwiększać odporność systemu transportowego na zakłócenia. Wśród nich znalazły się m.in.:
- wielofunkcyjne korytarze transportowe, łączące funkcje cywilne i potencjalnie wojskowe,
- rozwiązania logistyczne pozwalające utrzymać dostępność strategicznych tras w czasie kryzysu,
- nowoczesne systemy wsparcia operacyjnego, np. zaawansowane systemy zarządzania ruchem i narzędzia analizy danych w czasie rzeczywistym.
Podkreślono, że odporność nie zawsze wymaga spektakularnych „megaprojektów”. Często kluczowe są mniejsze inwestycje realizowane na poziomie regionalnym i lokalnym: modernizacja mostu, który staje się elementem alternatywnego korytarza, wzmocnienie lokalnej linii kolejowej, czy doposażenie terminala, który w razie potrzeby może pełnić rolę zapasowego węzła logistycznego.
Kierunki rozwoju i rola polityk publicznych
Istotną część dyskusji poświęcono temu, jak przenieść koncepcję infrastruktury podwójnego zastosowania na język dokumentów strategicznych, programów finansowania i praktyki planistycznej. Zdaniem ekspertów, skuteczna polityka transportowa powinna:
- uwzględniać zmienne warunki funkcjonowania systemu – od normalnej eksploatacji po różne scenariusze kryzysowe,
- integrować perspektywę bezpieczeństwa z planowaniem cywilnym już na etapie koncepcji inwestycji,
- korzystać z dostępnych instrumentów finansowania, które premiują projekty wzmacniające odporność i mobilność wojskową w ramach sieci TEN-T i krajowych sieci transportowych.
W webinarium uczestniczyli przedstawiciele administracji publicznej, instytucji branżowych, organizacji sektora transportowego oraz środowisk naukowych – w sumie ponad 150 osób. Tak szeroka reprezentacja pozwoliła spojrzeć na temat z różnych perspektyw: zarządcy infrastruktury, planisty regionalnego, specjalisty ds. bezpieczeństwa, badacza polityk publicznych.
Spotkanie stało się przestrzenią wymiany wiedzy i doświadczeń między sektorami, ale też okazją do krytycznego namysłu nad tym, jak łączyć cele gospodarcze, społeczne i obronne w jednym systemie transportowym. Wspólnym mianownikiem wszystkich głosów była teza, że odporność nie jest „dodatkiem” do tradycyjnie rozumianej infrastruktury, lecz jej integralnym wymiarem.
Najważniejsze wnioski: infrastruktura, polityka, ludzie
Z dyskusji wybrzmiało kilka kluczowych wniosków: Infrastruktura podwójnego zastosowania to jeden z najważniejszych elementów wzmacniania odporności systemów transportowych na zagrożenia naturalne oraz społeczno‑polityczne. Rozwiązania dual-use wymagają ścisłej integracji planowania cywilnego i planowania na potrzeby bezpieczeństwa już na etapie projektowania inwestycji – zarówno w dużych projektach sieciowych, jak i mniejszych przedsięwzięciach regionalnych i lokalnych.
Polityka transportowa powinna elastycznie dostosowywać ramy regulacyjne i finansowe, tak aby promować projekty wzmacniające odporność – w tym poprzez lepsze wykorzystanie instrumentów unijnych dedykowanych infrastrukturze dual-use. Odporność systemu to nie tylko kwestia parametrów technicznych infrastruktury. Kluczowy jest także czynnik ludzki: odpowiednio przygotowany, przeszkolony personel, zdolny do podejmowania decyzji w warunkach niepewności, jest równie ważny jak mosty, linie kolejowe czy terminale.
Webinarium „Odporność w ruchu – infrastruktura podwójnego zastosowania w systemie transportowym” było kolejnym wydarzeniem Transportowego Obserwatorium Badawczego, którego celem jest budowanie kultury dialogu wokół strategicznych wyzwań polskiego transportu. Organizatorzy zapowiadają kontynuację cyklu spotkań poświęconych odporności, bezpieczeństwu i długofalowym trendom rozwoju infrastruktury.
Źródło: CUPT
Możliwość komentowania została wyłączona.
