Nowy wieloletni budżet UE 2028–2034, duże środki na infrastrukturę transportową
Komisja Europejska przedstawiła wstępny projekt Wieloletnich Ram Finansowych (WRF) na lata 2028 – 2034. Rozwój sektora transportowego pozostaje jednym z priorytetów – zarówno jako komponent polityki zielonej transformacji, jak i strategicznego bezpieczeństwa Unii.
„Polska będzie największym beneficjentem unijnej perspektywy finansowej. Już wiemy też, że regiony będą mogły prowadzić inwestycje i będą miały własną autonomię inwestycyjną. To będzie na innych zasadach niż dotychczas, ale nie pozwoliliśmy wykreślić regionów z polityki spójności i z unijnego budżetu” – powiedziała minister funduszy i polityki regionalnej Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz, co cytuje Centrum Unijnych Projektów Transportowych.
W komentarzu CUPT podkreśla, że „Dla Polski nowy budżet UE oznacza kontynuację wsparcia dla rozwoju nowoczesnej infrastruktury transportowej, z naciskiem na kolej, elektromobilność, cyfryzację logistyki oraz lepsze skomunikowanie regionów peryferyjnych. Inwestycje w infrastrukturę podwójnego zastosowania zwiększą także bezpieczeństwo transportowe i obronne kraju”.
Ogólne założenia
Wartość nowego wieloletniego budżetu – w kształcie proponowanym przez KE (muszą go jeszcze zaakceptować Parlament Europejski i Rada) – wynosi 2 bln euro. Obecnie realizowany budżetu na lata 2021-2027 ma wartość 1,07 bln euro, a wraz z dodatkowymi środkami z instrumentu Next Generation EU – 1,8 biliona.
Budżet UE na lata 2028-2034 ma być tak skonstruowany, by „nie stanowił obciążenia dla budżetów państw członkowskich” oraz był zgodny z nowymi priorytetami UE i politykami traktatowymi.
Nowy Fundusz zasilą środki zarządzane obecnie wspólnie przez państwa członkowskie i Komisję Europejską (zgodnie z systemem tzw. zarządzania dzielonego). Jego głównym celem ma być wspieranie projektów z takich obszarów jak: polityka spójności, zrównoważony rozwój, konkurencyjność, szeroko rozumiane bezpieczeństwo, w tym obronność i cyberbezpieczeństwo.
Na bazie nowego Funduszu mają zostać ustanowione jednolite zasady programowania i wdrażania przede wszystkim: funduszy polityki spójności (EFRR, Fundusz Spójności, EFS+), Wieloletniej Polityki Rolnej, Polityki Rybackiej, Społecznego Funduszu Klimatycznego i polityki azylowej. W Funduszu przewidziano też pieniądze na programy Interreg, sprawy migracyjne, azylowe i pomoc techniczną. Częścią Funduszu będzie również Społeczny Fundusz Klimatyczny, który sfinansuje Plan Społeczno-Klimatyczny.
Aby beneficjenci mogli zacząć korzystać z funduszy europejskich w nowej perspektywie, czyli od 2028 r., Rada UE powinna zakończyć prace nad nowym budżetem UE najpóźniej w pierwszych miesiącach 2027 r.
Środki na inwestycje transportowe
Centralną rolę we wsparciu infrastruktury transportowej nadal będzie odgrywał instrument „Łącząc Europę” (Connecting Europe Facility – CEF). Zakłada się „istotne zwiększenie jego budżetu, szczególnie w odniesieniu do projektów transgranicznych i dekarbonizacyjnych”.
CEF ma wspierać takie działania jak:
– projekty inwestycyjne na sieci TEN-T (Transeuropejska Sieć Transportowa), zwiększające spójność terytorialną i dostępność infrastruktury niskoemisyjnej w całej UE,
– elektryfikację transportu,
– rozwój transportu kolejowego, infrastruktury intermodalnej i hubów logistycznych przyjaznych środowisku.
Ponadto w nowym budżecie zakłada się, że co najmniej 35 proc. środków może zostać przeznaczona na inicjatywy i przedsięwzięcia związane z ochroną klimatu, adaptacją i zieloną transformacją – co obejmuje również inwestycje w transport niskoemisyjny, cyfrowy i zrównoważony.
Finansowanie infrastruktury transportowej będzie także częścią krajowych i regionalnych planów partnerstwa, zintegrowanych z polityką spójności. Zachowane zostaną gwarancje wsparcia dla regionów słabiej rozwiniętych, co ma wyrównywać różnice w dostępności transportowej.
Transport będzie również wspierany przez programy badawczo-innowacyjne, takie jak: Horyzont Europa i Europejski Fundusz Konkurencyjności, które promują rozwój technologii związanych z dekarbonizacją, cyfryzacją i automatyzacją transportu.
Inwestycje transportowe na rzecz bezpieczeństwa
Według założeń, aż dziesięciokrotnie zostanie zwiększony budżet CEF na te projekty inwestycyjne, które będą komponentem mobilności wojskowej. Ma to umożliwić dostosowanie infrastruktury transportowej do potrzeb cywilnych i obronnych. W budżecie ogólnym CEF na lata 2021-2027 pula wyodrębniona na mobilność wojskową wynosi 1,69 mld euro.
Inwestycje mają objąć: drogi, mosty, linie kolejowe i terminale, które będą mogły służyć zarówno do przewozów komercyjnych, jak i szybkiego przemieszczania sił zbrojnych w sytuacjach kryzysowych. „Pozwoli to wzmocnić strategiczną odporność UE, szczególnie w kontekście rosnących zagrożeń geopolitycznych i potrzeby szybkiej reakcji”.
Komentarze
Rozdzielenie przez KE na początku lipca środków z CEF znajduje różne echa wśród ekspertów. Wskazuje się, że sektor kolejowy jest wiodącym beneficjentem, bowiem otrzymał największy udział w finansowaniu – 77 proc. łącznych środków.
Ale wśród obrońców kolei w Brukseli wyrażane były do niedawna obawy dotyczące finansowania transportu w kolejnej perspektywie, ponieważ rośnie presja na zwiększenie wydatków na obronność w państwach członkowskich, w odpowiedzi na obecne wyzwania geopolityczne.
Obawy o to, w jaki sposób można by zrealizować ambitne cele UE w zakresie inwestycji kolejowych, wzrosły w lutym, kiedy szefowie rządów: Estonii, Grecji, Węgier, Włoch, Litwy, Litwy, Portugalii, Rumunii, Słowacji, Hiszpanii i Czech napisali do Ursuli von der Leyen list, aby „naciskać na zapewnienie finansowania w celu opracowania wysokiej jakości i wysokiej prędkości ogólnoeuropejskiej sieci kolejowej”. Ostrzegano przed przekierowaniem unijnych funduszy transportowych na rozdrobnione plany krajowe, które mogą opóźnić terminowe ukończenie kluczowych korytarzy TEN-T.
Jak wynika z założeń budżetu, KE jasno sprecyzowała priorytety inwestycji infrastruktury transportowej, kierując się właśnie presją czynników geopolitycznych.
Możliwość komentowania została wyłączona.
